آزمايشگاه مجازي وروش علمي   يكي ديگر از قابليت هاي آموزش با استفاده از آزمايشگاه مجازي استفاده از روش علمي در حل مسئله است. ما در سطوح مختلف تحصيلي از ابتدايي تا متوسطه ودر كتاب هاي مختلف مرتبا  استفاده از روش علمي را به دانش آموزان سفارش مي كنيم . ولي در آموزش درو س وحل مسئله هيچ گاه از آن استفاده نمي كنيم .گويي  كاربرد روش علمي ومراحل آن  به فرهاد كنجكاو در كتاب هاي علوم ابتدايي قديم وحل معضل مرگ ومير ماهيها در شهر دور افتاده بندري فلان شهر از فلان كشور محدود مي گردد. در صورتي كه خود ما در توضيح روش علمي بارها مي گوييم كه اين روش علاوه برحل مسائل علمي حتي در زندگي اجتماعي  نيز راه حل كنترل بسياري از معضلات جامعه همچون شايعه پراكني ها  وجوسازي هاو...  مي باشد.استفاده از ابزارهاي آموزشي جديد همچون آزمايشگاه مجازي در كلاس هاي درس به معلم اين اجازه را مي دهد كه در آموزش خود از روش علمي استفاده كند به اين ترتيب كه ابتداي كلاس را، با طرح يك پرسش آغاز مي كند و دانش آموزان را به تعامل با يكديگر وادار مي كند سپس از آن ها مي خواهد كه مشاهدات وديده ها واطلاعات قبلي خود را در مورد آن موضوع بر روي كاغذ بياورند.پس از ثبت مشاهدات گروه هاي دانش آموزي مي توانند به فرضيه سازي بپردازند وفرضيه هاي مختلف را با استفاده از آزمايشگاه مجازي آزمايش كنند. نتايج آزمايش را ثبت كنند وبا طبقه بندي داده ها ونتيجه گيري به يك نظريه دست پيدا كنند.با استفاده از آزمايشگاه مجازي شما نيازي به زمان زيادي براي انجام هر آزمايش نداريد علاوه برآن هزينه اي براي تكرار آزمايش به دفعات مختلف وبه تعداد تك تك دانش آموزان ويا بيشتر صرف نمي شود  واز همه مهمتر خطرات آزمايشگاه واقعي وجود ندارد وبسياري آزمايشات غير عملي امكان پذير مي شود.در اين فرآيند آموزشي كه يادگيرندگان بدون واسطه خود با ماجرا درگير مي شوند وحل مسئله مي كنند.معلم واقعا در نقش تسهيل كننده آموزشي يعني جايگاه واقعي خويش ظاهر مي شود. گاهي براي تبيين مراحل روش علمي لازم است كه از ابزارهايي متنوع ديگري  نيز استفاده كرد.براي مثال كلاس را با يك آزمايش عملي ساده  شروع كرد ونتيجه شگفت انگيز آن را به بحث گذاشت، ويا در مراحل جمع آوري اطلاعات از منابع اطلاعاتي متنوعي(كتابخانه،اينترنت،گردش علمي،طبيعت و... )كه در دسترس داريم استفاده كنيم.  به طور مثال در درس شيمي اگر موضوع تدريس ما معرفي محلول هاي بافر(مقاوم در مقابل تغيير PH) باشد كلاس را با يك آزمايش بسيار ساده شروع مي كنيم به اين نحو كه يك قطره اسيد يا باز را به آب آشاميدني مي افزاييم وبا استفاده از يك شناساگر ساده تغيير شديد PHرا به دانش آموزان نشان مي دهيم، حال اين سوال را مطرح مي كنيم هر  روزه مقادير زيادي  از مواد مختلف كه خواص اسيدي يا بازي دارند از طريق آب رودخانه  ها ، فاضلاب ها ، باران اسيدي و.... وارد دريا ها واقيانوس ها مي شوند .ولي PH آب درياها نسبتا ثابت است (زنده ماندن ماهيها شاهد خوبي بر اين مدعا است)علت اين مقاومت چيست؟ ويا  چرا پس از خوردن سركه يا آب ليمو كه به شدت اسيدي هستند همچنان PHخون شما ثابت مي ماند؟ در اين جا فرضيات مختلفي مطرح مي شود.مانند نقش جلبكها در مقاومت آب دريا يا نقش آبزيان در مقاوم سازي آب دريا يا حتي نقش نور خورشيد و......... در اينجا معلم در نقش تسهيل كننده آموزشي گرو هها را به سمت فرضيه اصلي يعني وجود محلول هاي مقاوم و تركيبات تشكيل دهنده آن هدايت مي كند پس از آن از دانش آموزان مي خواهد كه با استفاده از آزمايشگاه مجازي  از PH متر ديجيتالي استفاده كنند وتركيبات مختلف را از لحاظ مقاومت در مقابل اسيد وباز بسنجند ونهايتا با هدايت معلم دانش آموزان به اين نتيجه مي رسند كه محلول مقاوم با يد شامل اسيد ضعيف ونمك آن ويا باز ضعيف ونمك آن باشد.البته آزمايشگاه مجازي بايد طوري طراحي شود كه دانش آموزان بتوانند اسيد وباز قوي را  نيز امتحان كنند.غلطت هاي مواد را تغيير دهند واثر آن را بر ميزان مقاومت بسنجند و نهايتا خود دانش آموزان به اين نتيجه برسند كه آب دريا و خون انسان احتمالا شامل تركيباتي با اين مشخصات است. حال مي توان از دانش آموزان خواست كه براي جلسه آينده تحقيق كنند كه چه موادي در آب دريا و خون انسان وجود دارد كه باعث مقاومت در مقابل تغيير PH مي شود. ويا هنگامي كه مي خواهيم عوامل موثر برسرعت واكنش را تدريس كنيم مي توانيم ابتدا از دانش آموزان بخواهيم كه عواملي را كه در ذهن دارند بشمارند، سپس با استفاده از آزمايشگاه مجازي مي توان محيطي را مهيا كرد كه دانش آموزان قادر باشند دما ، غلطت و فشار را تغيير دهند  و با استفاده از زمان سنج طراحي شده در نرم افزار سرعت را در حالت هاي گوناگون اندازه گيري كنند حتي مي توان هر يك از گروهها را مسئول اندازه گيري تاثير هر كدام از عوامل بر روي سرعت آزمايش كرد ونهايتا از آن ها خواست كه تغيرات هر هيك از عوامل را برسرعت واكنش بر روي نمودار ثبت كنند. به هر حال اصل بر اين است كه يادگيرنده خود در گير حل مسئله شود ونهايتا خود به نتيجه برسد.اين نوع آموزش نه تنهاهيچ گاه از ذهن فراگير خارج نشده ، بلكه مي تواندخود سرنخي باشد براي نتايج وفرضيات جديد وعلمي،كه همان بحث توليد علم مي باشد.شايد فكر كنيد كه همه موضوعات كتاب شما قابليت اجراي اين  نوع طرح درس را نداشته باشد ولي مسلما در كتاب درسي خود چندين سرفصل را پيدا خواهيد كرد كه با استفاده از روش علمي قابل تدريس باشد،به ويژه در دروس علوم پايه كه داراي مباني عملي بيشتر هستند آزمايشگاه مجازي اهرمي بسيار مفيد براي استفاده از روش علمي مي باشد. ونهايتا اينكه شما  بااستفاده از روش علمي در حل مسائل مختلف در كلاس درستان مي توانيد نقش مهمي را در نهادينه كردن اين روش حل مسئله در دانش آموزان تان ايفا كنيد.   شكوفه راستگو جهرمي دبير ناحيه1 شيراز